D3 Vitaminim Neden Düşük?

Yaz gelince güneş, tatil ve deniz ilk olarak çağrışım yapar. Güneş, güneşlenmek denince de D3 vitamini… Bu aralar bu vitaminle ilgili bazı sorular sizin de aklınızdan geçiyor mu? Yazın bu son günlerinde acaba yeterli miktarda D3 vitamini depolayabildik mi? Sadece güneşlenmek yıllık D3 depomuzu yeterli doldurur mu? D3 vitamini takviyesi kullanmam gerekli mi? Hadi gelin kısa kısa cevaplarla D3 vitaminini şöyle bir gözden geçirelim.

D3 vitamini adının aksine vitaminden öte, vücutta hormon gibi çalışmaktadır. Son dönemde bağışıklık sistemi üzerine olan etkisi COVID-19 pandemisi ile çok konuşuldu. 

D3 vitaminini iki kaynaktan elde ederiz: Birinci yol; vücudun kendisinin ürettiği ve ikinci yol; yiyecekler ve takviyeler aracılığı ile dışarıdan aldığı. Her iki formun da iş görebilmesi için karaciğer ve böbrekte iki aşamalı olarak aktif hale gelmesi gerekir. Bu işlem için magnezyum da önemli bir rol oynar. Peki gelelim ilk sorumuza; bu çok önemli vitamin için yaz aylarında güneşlenmek yeterli mi? 

Normalde vücudun kendisi, yaz aylarında güneşli günlerde tüm vücut güneşe maruz kaldığı zamanda günde 10.000-20.000 IU D3 üretebilir. Ancak bu cilt rengine, D3 vitamini sentezleyebilme kişisel farklarına göre değişebilir. Mutlaka UVB ışınına güneş ışınlarının dik olduğu saatlerde 15-20 dakika, güneş korumasız, olabildiğince geniş cilt yüzeyinden maruz kalmak gerekir ve sonrasında da cilt yüzeyini liflenmemek, yıkamamak gerekir. Ayrıca ülkemiz gibi 35.kuzey ve güney enlemleri arasında bulunmayan ülkelerde (Türkiye 36-42 kuzey enlemi arasında) güneş ışınlarından dik olarak yeterli UVB alınamaması nedeniyle yeterli D3 yapımı sağlanamamaktadır. Benzer şekilde, günün büyük bir kısmını içeride kapalı ortamda geçirdiğimizi de göz önüne alacak olursak gereken yeterli miktarı kendimizin üretmesi yaz aylarında güneşlensek bile  mümkün olmamaktadır. 

Olması istenilen D3 vitamini kan seviyeleri nelerdir diye çok sorulmakta, buna göre: 

Kemik kırıklarının önlemesinde 30-40 ng/ml ortalama olması yeterlidir. Yaş ilerledikçe D3 üretme kapasitesi düşer, benzer şekilde koyu renk tenliler beyaz tenlilere göre daha az üretir. Bu durumda D3 vitamini dışarıdan düzenli takviye olarak alınmalıdır. Yaz aylarında güneşe maruz kalma doğru bir şekilde yapılacaksa, o zaman ara verilebilir veya doz biraz azaltılabilir.

Önümüzdeki sonbahar ve kış günlerinde hastalık sıklığının artacağını göz önüne alacak olursak, takviyelerine ara verenlerin bu sıralarda kan düzeylerine bakarak eksiklik derecesine göre, hekimlerine danışarak düzenli şekilde kullanmaya başlaması iyi bir kışa hazırlık olur. Vücut kitle indeksi yüksek olan kişilerde yağ dokusunda aktif olmadan depolanacağından idame dozu zayıf olan kişilere göre daha yüksek tutulabilir. Takviye kullanımı bırakıldıktan sonra 3 hafta içinde kan düzeyi düşmeye başlar. O nedenle yüksek dozlarla seyrek takviye almak yerine, günlük daha küçük dozlarda düzenli kullanım önerilir. 

Özellikle bakteriyel ve viral enfeksiyonlardan korunmada D3 vitamin düzeyinin 40-50 ng/ml üzerinde olması halinde hem koruyucu mukozada, hem doğal bağışıklık sisteminin savunmasında etkin rol oynar. Bu nedenle ideal olarak önerilen 50 ng/ml kan düzeyinin altına inmeden yıl boyunca bir düzen oluşturmak, D3 vitaminin vücutta sayısız işlevini etkin biçimde yapması için ideal bir rezerv oluşturur. 

Prof.Dr. Zeynep Tartan

Kardiyoloji Uzmanı

Cleveland Clinic Fonksiyonel Tıp Uygulayıcısı