Cilt Bakım Ürünleri ve...

Derimiz yaşayan bir organ ve vücudumuzu çevreleyen canlı bir bariyer. Ancak ne yazık ki, bu bariyer toksik kimyasallarla karşı karşıya olduğunda görevini yerine getiremiyor. Kişisel bakım ürünleri içinde bulunan bazı sentetik kimyasallar deriden kolayca emilerek, hiçbir noktada metabolize olmadan, doğrudan dolaşımımıza karışabilir. Bu yolla, vücudumuzda doğal hormonal dengeyi bozabilecek etkiler gösterebilir.

Bakım ürünlerinin içinde bulunan bu zararlı kimyasal maddelere "hormon bozucu” (endokrin bozucu) adı veriliyor. Aslında hormon bozucular sadece bakım ürünlerinin içinde bulunmuyor.

"Tarım ilacı” olarak geçen, zehirli pestisidlerden, gıda sakladığımız plastik ürünlere kadar pek çok yerde olabilir. İlerleyen dönemde bu konulara da değineceğiz.

Hormon bozucu maddeler hormonlarımızın dengesini farklı şekillerde etkileyebiliyor:

• Hormonlarımızı taklit ederek: Böylece vücudumuzu kendileri bizim doğal hormonlarımızmış gibi kandırabiliyorlar.
• Hormonlarımızı bloke ederek: Doğal işleyişlerini aksatabiliyorlar.
• Kanımızdaki doğal hormon seviyesini arttırarak ya da azaltarak: Doğal hormonlarımızın vücudumuzda yapımlarına, yıkımlarına ve depolanmalarına etki ediyorlar.
• Vücudumuzun farklı hormonlara duyarlılığını değiştirerek.

Peki tüm bu etkilerin sağlığımıza yansıması nasıl oluyor? Bilimsel çalışmaların ışığında; ortaya çıkışlarında, hormon bozucuların suçlandığı sağlık sorunlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

•  Erken ergenliğe girme
•  Sperm kalitesinin ve üreme sağlığının olumsuz etkilenmesi
•  İnmemiş testis, hipospadias
•  Myom ve endondometriozis
•  Obezite
•  Diabet
•  Meme ve prostat kanseri gibi hormonla ilişkili kanserler
• Ayrıca, anne karnındaki fetüs gelişim dönemi ve çocukluk çağı organların oluşumu ve gelişimi açısından önemli bir dönem. Bu süre zarfında, yüksek hormon bozuculara maruz kalınması durumunda, uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Hormon bozucuların plasenta yoluyla ya da anne sütüyle bebeğe aktarılabilmesi de ne yazık ki mümkün.

Kadınlar, kişisel bakım ürünlerini erkeklerden daha sık ve yoğun olarak kullandıklarından, bu tür kimyasallara daha çok maruz kalıyorlar. Genç kızlarsa; hem yetişkin kadınlardan daha fazla sayıda kişisel bakım ürünü kullandıkları için, hem de hormonal açıdan hızlı bir gelişme döneminde oldukları için yetişkin kadınlara kıyasla ayrıca daha yüksek risk altında.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2012’deki raporuna göre, yaklaşık 800 kimyasal maddenin endokrin bozucu etki gösterdiği biliniyor ya da şüpheleniliyor. Ancak bunların çok küçük bir kısmının etkileri araştırılmış durumda. Büyük bir çoğunluğu, ne yazık ki test edilmiş değil. Bu veri yetersizliği, hormon bozucu kimyasalların gerçek potansiyelini tam olarak kavrayabilmemizin önünde bir engel mevcut durumda.

Tüm bu karamsar tablodan sonra, umut verici gelişmelerin de altını çizmek gerekir.

İyi haber şu çalışmadan geliyor: 2016’da UC Berkeley’de yapılan bir araştırmada makyaj ürünleri, şampuanlar, sabun, diş macunu, güneş koruyucu ve cilt bakım ürünlerinde yaygın olarak kullanılan phtalat, paraben, triclosan ve oxybenzone gibi kimyasallara üç gün ara verildiğinde neler olabileceğine bakılmış.

Bu araştırma için ergenlik çağındaki genç kızlara doğal kişisel bakım ürünleri verilip, üç gün boyunca yalnızca bunları kullanmaları istenmiş.

Sadece doğal cilt bakım ürünleri kullanılan üç günlük sürenin sonunda; idrar örneklerinin analizinde saydığımız tüm bu kimyasalların seviyesinde düşüş gösterilmiş. Kişisel bakım ürünlerine koku vermesi amacıyla sıklıkla kullanılan fragranslardaki phtalat [fitalat] %27, kozmetiklerde koruyucu olarak kullanılan parabenler %45, antibakteriyel sabunlarda ve bazı diş macunlarında bulunan triclosan (triklozan) %36 oranında azalmış.

Sonuç olarak vücutta biriken endokrin bozucuların kullanımları kesildiğinde seviyelerinin belirgin oranda düştüğü gösterilmiş.

Bu ümit verici çalışma bizi şunu gösteriyor: Evet, banyomuzda, çantamızda, çekmecelerimizde her gün kullandığımız pek çok üründe vücudumuzda biriken toksik kimyasallar var. Ancak alışkanlıklarımızı değiştirir ve kişisel bakım alışverişlerimizde doğal içeriği tercih etmeye başlarsak bu kimyasalların vücudumuzdaki miktarı hızla düşecek.

Sağlıklı seçimler için hiçbir zaman geç değil!

Dr. Sadiye Kuş

Dermatoloji Uzmanı

Referanslar:

1.Hormone Health Network. "Endocrine Disrupting Chemicals EDCs I Hormone Health Network.” Hormone.org, Endcorine Society, 22 December 2020, https://www.hormone.org/your-health-and-hormones/endocrine-disrupting-chemicals-edcs

2. Reducing Phthalate, Paraben, and Phenol Exposure from Personal Care Products in Adolescent Girls: Findings from the HERMOSA Intervention Study. Kim G Harley et al. Environ Health Perspect 2016 Oct;124(10):1600-1607.

3. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data State of the science of endocrine disrupting chemicals 2012 / edited by Åke Bergman, Jerrold J. Heindel, Susan Jobling, Karen A. Kidd and R. Thomas Zoeller. 1.Endocrine disruptors. 2.Environmental exposure. 3.Animals, Wild. 4.Endocrine system. 5.Hormone Antagonists I.Bergman, Åke. II.Heindel, Jerrold J. III.Jobling, Susan. IV.Kidd, Karen. V.Zoeller, R. Thomas. VI.World Health Organization. VII.United Nations Environment Programme. VIII.Inter-Organization Programme for the Sound Management of Chemicals.

4. Le Magueresse-Battistoni B. Adipose Tissue and Endocrine-Disrupting Chemicals: Does Sex Matter? Int J Environ Res Public Health. 2020 Dec 15;17(24):E9403. doi: 10.3390/ijerph17249403. PMID: 33333918.

5. Buoso E, Masi M, Racchi M, Corsini E. Endocrine-Disrupting Chemicals' (EDCs) Effects on Tumour Microenvironment and Cancer Progression: Emerging Contribution of RACK1. Int J Mol Sci. 2020 Dec 3;21(23):9229. doi: 10.3390/ijms21239229. PMID: 33287384; PMCID: PMC7729595.

6. Eve L, Fervers B, Le Romancer M, Etienne-Selloum N. Exposure to Endocrine Disrupting Chemicals and Risk of Breast Cancer. Int J Mol Sci. 2020 Nov 30;21(23):9139. doi: 10.3390/ijms21239139. PMID: 33266302; PMCID: PMC7731339.

7. Hukkanen J, Hakkola J. PXR and 4β-Hydroxycholesterol Axis and the Components of Metabolic Syndrome. Cells. 2020 Nov 9;9(11):2445. doi: 10.3390/cells9112445. PMID: 33182477; PMCID: PMC7696146.

8. Stewart MK, Mattiske DM, Pask AJ. Exogenous Oestrogen Impacts Cell Fate Decision in the Developing Gonads: A Potential Cause of Declining Human Reproductive Health. Int J Mol Sci. 2020 Nov 8;21(21):8377. doi: 10.3390/ijms21218377. PMID: 33171657; PMCID: PMC7664701.

9. Sears CG, Braun JM. Phthalate Exposure, Adolescent Health, and the Need for Primary Prevention. Endocrinol Metab Clin North Am. 2020 Dec;49(4):759-770. doi: 10.1016/j.ecl.2020.08.004. Epub 2020 Oct 14. PMID: 33153678.

10. Pitto L, Gorini F, Bianchi F, Guzzolino E. New Insights into Mechanisms of Endocrine-Disrupting Chemicals in Thyroid Diseases: The Epigenetic Way. Int J Environ Res Public Health. 2020 Oct 24;17(21):7787. doi: 10.3390/ijerph17217787. PMID: 33114343; PMCID: PMC7662297.

11. Vanni R, Bussuan RM, Rombaldi RL, Arbex AK. Endocrine Disruptors and the Induction of Insulin Resistance. Curr Diabetes Rev. 2020 Oct 22. doi: 10.2174/1573399816666201022121254. Epub ahead of print. PMID: 33092513.

12. Bariani MV, Rangaswamy R, Siblini H, Yang Q, Al-Hendy A, Zota AR. The role of endocrine-disrupting chemicals in uterine fibroid pathogenesis. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2020 Dec;27(6):380-387. doi: 10.1097/MED.0000000000000578. PMID: 33044243.